Deprem güvenliği yalnızca üstyapının taşıyıcı sistemiyle ilgili değildir. Aynı deprem hareketi farklı zemin profillerinde farklı şiddet ve frekans içeriğiyle yapıya ulaşabilir; gevşek ve suya doygun tabakalarda sıvılaşma, yumuşak zeminlerde büyük deformasyon veya eğimli arazilerde şev hareketi oluşabilir. Bu nedenle yapı güvenliğinin geoteknik boyutu, saha özelinde değerlendirilmelidir.
Yerel zemin koşulları deprem talebini değiştirir
GeoDizayn, zemin ve temel etütlerinden elde edilen tabaka bilgileri, arazi ve laboratuvar verileri ile sismik parametreleri birlikte değerlendirir. Projenin gerektirdiği durumlarda sahaya özel deprem yer hareketi ve zemin davranışı analizleri gerçekleştirilerek tasarıma esas spektrum veya geoteknik parametreler belirlenir.
OYAK Başakşehir konut projesinde sahaya özel deprem yer hareketi spektrumu ile geoteknik, zemin iyileştirme ve iksa tasarımlarının birlikte ele alınması; GeoDizayn’ın deprem–zemin–tasarım ilişkisine yönelik proje deneyimlerinden biridir.
Sıvılaşma ve deformasyon değerlendirmesi
Sıvılaşma potansiyeli yalnızca bir güvenlik katsayısı hesabıyla sonuçlandırılmaz. Sıvılaşabilir tabakanın kalınlığı, yapı temeliyle ilişkisi, olası oturma veya yanal yayılma etkileri ve temel sisteminin performansı birlikte incelenir. Gerekiyorsa zemin iyileştirme veya temel sistemi alternatifleri geliştirilir.
Temel ve zemin–yapı etkileşimi
Deprem sırasında zemin rijitliğindeki değişim, temel sisteminin yük aktarımını etkileyebilir. Yüksek veya kritik yapılarda, derin temellerde veya özel geoteknik koşullarda temel–zemin etkileşimi tasarımın önemli bir parçası hâline gelebilir. Analiz kapsamı yapının önemine ve zemin profilinin karmaşıklığına göre belirlenir.
Mevcut yapılarda geoteknik veri
Mevcut yapıların deprem performansı değerlendirilirken zemin sınıfı, temel sistemi ve yeraltı suyu gibi verilerin güvenilirliği de önemlidir. Mevcut etüt yetersizse veya sahadaki koşulları temsil etmiyorsa ilave araştırma gerekebilir. GeoDizayn bu aşamada geoteknik verinin doğruluğunu ve yeniden değerlendirme ihtiyacını inceler.
Raporlama amacı nettir: tasarım girdisi üretmek
Deprem ve geoteknik güvenlik çalışmasının çıktısı, yalnızca teorik analiz sonuçları değildir. Elde edilen bulguların temel tasarımına, zemin iyileştirmeye, şev veya iksa sistemine nasıl yansıyacağı açık biçimde tanımlanır. Böylece farklı disiplinlerin kullandığı deprem ve zemin kabulleri arasında tutarlılık sağlanır.
Geoteknik deprem değerlendirmesinde kullanılan yöntem, yapının önem derecesi ve zemin profilinin karmaşıklığıyla orantılı olmalıdır. Basit bir sahada gereksiz model karmaşıklığı ek fayda sağlamazken, kalın yumuşak tabakaların, güçlü empedans farklarının veya özel temel sistemlerinin bulunduğu projelerde daha ayrıntılı analiz gerekebilir. GeoDizayn analiz seviyesini, karar verilmesi gereken mühendislik problemine göre belirler ve sonuçları üstyapı tasarım ekibinin kullanabileceği açık tasarım girdilerine dönüştürür.
